Loyaliteitsverstrikking bij kinderen in conflictscheidingen

20 december 2025

10 januari 2026

25 januari 2026

Voorbereiding op de lesdag

• Voorbereidende opdracht:
  Deelnemers beschrijven voorafgaand aan de trainingsdag een praktijkcasus uit hun eigen beroepspraktijk waarin zij als professional persoonlijk geraakt werden. De opdracht betreft een feitelijke uitwerking van de gezinssituatie, de onderlinge relaties tussen ouders en kinderen, de dynamiek binnen het systeem en het betrokken netwerk. Er wordt nog geen reflectie gevraagd; de beschrijving dient als inhoudelijk uitgangspunt voor verdiepende analyse en professionele zelfreflectie tijdens de lesdag.

• Bestuderen van geselecteerde hoofdstukken uit de verplichte literatuur:
  Van Lawick, J., & Visser, M. (2019). Kinderen uit de knel. Een interventie voor ouders, kinderen en hun netwerk bij conflicten na scheiding (3e druk). Uitgeverij SWP.

  Deelnemers bestuderen voorafgaand aan de training de volgende hoofdstukken: • Hoofdstuk 2 – Theoretische onderbouwing: Kenmerkende factoren van hoogconflictscheidingen (p. 21–43) • Hoofdstuk 5 – De keystones: Attitude en positionering van de professional (p. 96–110) • Hoofdstuk 6 – Intake en indicatie: Verkenning van dynamieken in gesprekken (p. 113–138)

  Deze hoofdstukken vormen de inhoudelijke basis voor kennisoverdracht, reflectieopdrachten, casusanalyse en vaardigheidstrainingen tijdens de lesdag. De keuze voor dit boek is gebaseerd op zijn inhoudelijke relevantie, systemische diepgang en bewezen waarde als methodisch kader binnen de jeugdhulpverlening bij conflictscheidingen.

• Toetsing:
  De training wordt afgesloten met een schriftelijke eindopdracht in de vorm van een individueel reflectieverslag. De deelnemer beschrijft hierin het persoonlijke leerproces, opgedane inzichten en de wijze waarop het geleerde wordt geïntegreerd in het professioneel handelen. De opdracht nodigt uit tot een inhoudelijk onderbouwde zelfreflectie op attitude, positionering en methodisch handelen bij loyaliteitsverstrikking in complexe scheidingssituaties.

   

  De reflectie wordt beoordeeld op zelfinzicht, inhoudelijke diepgang, de verbinding tussen theorie en praktijk, en de mate waarin de deelnemer aantoont bewust, methodisch en professioneel te handelen binnen dit domein. De beoordeling vindt plaats aan de hand van vooraf vastgestelde beoordelingscriteria, die aan het begin van de training met de deelnemers worden gedeeld. Bij een onvoldoende resultaat wordt eenmaal een herkansingsmogelijkheid geboden.

Programma

Accreditaties

Deze training is door het Kwaliteitsregister Jeugd (SKJ) geaccrediteerd voor het opleidingstraject van jeugdzorgwerkers en jeugd- en gezinsprofessionals en is toegekend voor 11,20 accreditatiepunten.

Doelgroep

Deze training is bedoeld voor jeugd- en gezinsprofessionals met een hbo-diploma en een geldige SKJ-registratie, die werkzaam zijn binnen de jeugdhulp, jeugdbescherming of aanverwante werkvelden. De training is relevant voor onder andere maatschappelijk werkers, jeugd- en gezinscoaches, (jeugd)verpleegkundigen, ambulant hulpverleners, jeugdbeschermers, gezinsvoogden, gezinshuisouders, jongerenwerkers, medewerkers in wijkteams, pleegzorgmedewerkers en professionals binnen residentiële en semi-residentiële voorzieningen.

De training is geschikt voor zowel beginnende als ervaren professionals die hun handelingsbekwaamheid willen verdiepen of verbreden. Ook professionals die werken in multidisciplinaire teams of netwerkgerichte contexten vinden in deze scholing praktische handvatten die direct toepasbaar zijn in hun dagelijkse praktijk. De aangereikte inzichten en werkwijzen zijn methodisch verantwoord, veilig inzetbaar en sluiten aan bij het samenwerken met ouders, collega’s en ketenpartners binnen het hulpverleningsproces.

Professionele ontwikkeling van de deelnemer draagt hiermee niet alleen bij aan duurzame inzetbaarheid, maar vormt tevens een krachtige versterking van de continuïteit, kwaliteit en veiligheid van de hulpverlening aan jongeren en gezinnen.

Doelstellingen

Na afronding van deze training:

1. Begrijpt de deelnemer de dynamiek van loyaliteitsverstrikking bij kinderen in conflictscheidingen, en kan hij of zij deze analyseren in termen van psychologische, relationele en gedragsmatige gevolgen voor het kind.
2. Is de deelnemer in staat om signalen van loyaliteitsconflict bij kinderen te herkennen, te duiden en te plaatsen binnen de bredere context van het gezin, het sociaal netwerk en de betrokken hulpverlening.
3. Is de deelnemer in staat om de eigen professionele attitude systematisch te onderzoeken en kritisch te positioneren, met expliciete aandacht voor meervoudige partijdigheid, presentie en ethisch handelen in complexe scheidingssituaties.
4. Kan de deelnemer systemische patronen van strijd, demonisering en kwetsuren binnen gezinnen in kaart brengen, en deze verbinden aan overlevingsmechanismen, relationele dynamieken en destructieve interacties tussen ouders, kinderen en het netwerk.

Werkwijze

De training hanteert een afwisselende, systematisch opgebouwde en didactisch onderbouwde werkwijze, waarin theoretische verdieping, professionele reflectie en praktijkgerichte toepassing met elkaar worden verweven. Deelnemers worden

zowel cognitief als persoonlijk-professioneel geactiveerd om nieuwe inzichten direct te relateren aan hun eigen beroepspraktijk.

De volgende leeractiviteiten worden ingezet:

• Voorbereidende opdracht (zelfstudie): Deelnemers beschrijven voorafgaand aan de training een eigen praktijkcasus waarin zij als professional persoonlijk geraakt werden. Deze casus vormt een reflectief en betekenisvol uitgangspunt binnen het programma.
• Plenaire kennisoverdracht: De kernconcepten uit de methodiek Kinderen uit de Knel worden gestructureerd en onderbouwd aangeboden, waaronder de systemische duiding van conflictscheidingen, de keystones in professionele attitude, en de impact van loyaliteitsverstrikking op kinderen en het gezinssysteem.
• Interactieve opdrachten: In tweetallen of kleine groepen werken deelnemers aan verdiepende reflectieopdrachten, waarbij zij hun professionele houding, positionering en handelingsrepertoire analyseren in het licht van complexe scheidingsdynamieken.
• Casuïstiekbespreking en intervisie: Aan de hand van eigen of ingebrachte casuïstiek worden systemische patronen, machtsverhoudingen en ethische dilemma’s onderzocht. Hierbij wordt gewerkt met intervisievragen die de kritische reflectie bevorderen.
• Rollenspellen en vaardigheidstraining: Deelnemers oefenen met gesprekken met ouders en kinderen, waaronder het hanteren van metaforen, het positioneren binnen loyaliteitsverstrikking en het professioneel omgaan met persoonlijke geraakt-zijn.
• Individuele reflectie: Zowel tijdens als na de training is er ruimte voor diepgaande persoonlijke reflectie. De training sluit af met een schriftelijke eindopdracht waarin het individuele leerproces, de professionele inzichten en de vertaling naar de eigen praktijk centraal staan.

Deze blended en inhoudsrijke werkwijze bevordert de ontwikkeling van systemisch denken, professionele positionering en handelingsbekwaamheid binnen de context van conflictscheidingen. De training draagt bi

professioneel bewustzijn en een verdiepte begeleidingsstijl, ingebed in de dagelijkse praktijk van jeugd- en gezinsprofessionals.

1. Ondersteunen bij regievoeren

De training versterkt de vaardigheid van professionals om ouders te begeleiden in het hervinden en dragen van hun eigen regie binnen het ouderschap, ondanks het conflict. Door theoretische verdieping in de mechanismen van loyaliteitsverstrikking en het herkennen van destructieve interactiepatronen, leren deelnemers hoe zij ouders kunnen ondersteunen zonder deze te corrigeren of te controleren. De focus ligt op het uitnodigen tot reflectie en het aanmoedigen van verantwoordelijkheid, waarbij de professional zichzelf niet positioneert als 'de betere ouder' of ‘de oplosser’. Daarnaast ontwikkelt de deelnemer vaardigheden in het begrenzen van strijdende communicatie en het bewaken van de tussenruimte als plek waar gezamenlijk ouderschap opnieuw vorm kan krijgen. Deze positionering vereist zowel duidelijkheid als empathie, waarbij deelnemers leren vanuit een professionele attitude te interveniëren zonder het eigenaarschap over te nemen. Dit versterkt de rol van de professional als begeleider van regieherstel in plaats van regievoerder.

2. Samenwerken met de jeugdige en het gezin

De training bevordert het vermogen van professionals om het perspectief van het kind expliciet en systemisch mee te nemen in de samenwerking met het gezin. Door het leren werken met metaforen en het gebruik van leeftijdsadequate taal, worden deelnemers toegerust om kinderen te betrekken zonder hen te belasten. Dit vraagt om zorgvuldig balanceren tussen nabijheid en professionele distantie – een centrale vaardigheid in het werken met kinderen die klem zitten tussen ouders. Tegelijkertijd worden deelnemers uitgedaagd om met beide ouders een werkbare relatie op te bouwen, ook wanneer er sprake is van polarisatie, verzet of wantrouwen. Door het trainen van houding, taalgebruik en positionering vanuit meervoudige partijdigheid ontstaat er ruimte voor samenwerking met het hele systeem, inclusief spanningsvelden, kwetsuren en pijn. Dit versterkt de duurzame samenwerkingsrelatie met het gezin als geheel.

3. Versterken van het netwerk

De training biedt inzicht in hoe het sociale netwerk rondom het gezin functioneert binnen conflictsituaties, en hoe dit netwerk zowel versterkend als belastend kan zijn. Deelnemers leren hoe zij met ouders en kinderen kunnen onderzoeken welke personen steunend zijn en hoe zij deze steunbronnen actief kunnen betrekken bij het traject. Dit draagt bij aan het versterken van het eigen oplossend vermogen van gezinnen. Daarnaast wordt aandacht besteed aan het positioneren van het netwerk als medeverantwoordelijke partij, waarbij deelnemers leren hoe zij loyaliteiten en beïnvloedingsdynamieken binnen de bredere context kunnen analyseren. Dit helpt bij het herkennen van destructieve coalities en het creëren van ruimte voor herstel en beweging buiten het kerngezin.

4. Interdisciplinair samenwerken met en rond de jeugdige en zijn systeem

Binnen conflictscheidingen werken jeugdprofessionals vaak samen met meerdere betrokkenen: jeugdbescherming, school, familierecht, wijkteams en andere hulpverleners. De training ondersteunt deelnemers in het helder positioneren binnen deze complexe ketens. Vanuit het perspectief van het kind en het systeem leren zij hun rol en grenzen te benoemen en af te stemmen, met behoud van een verbindende grondhouding. Deelnemers reflecteren op het belang van afstemming, gezamenlijke doelen en het expliciteren van ieders professionele ruimte. Hierbij wordt geoefend met het bespreekbaar maken van spanningen tussen disciplines, zonder verdere escalatie te veroorzaken. Dit bevordert duurzame en constructieve samenwerking rondom het kind.

5. Regie (deels en tijdelijk) overnemen van de jeugdige en zijn gezin

Deelnemers worden toegerust om situaties waarin ouders het conflict centraal stellen en het kind in de knel komt, professioneel te duiden en te interveniëren waar nodig. De training reikt denkkaders aan voor tijdelijke regieovername, bijvoorbeeld bij zorgelijke signalen van ouderverstoting, instrumentalisering of parentificatie. Professionals leren wanneer en hoe zij verantwoordelijkheid kunnen nemen zonder de ouderrol structureel over te nemen, en hoe zij dit proces transparant en navolgbaar kunnen maken voor ouders én kinderen. Hierbij is aandacht voor begrenzing, positionering en het hanteren van professionele macht.

6. Ethisch en integer handelen

De training vraagt van deelnemers om eigen normen, waarden en professionele overtuigingen kritisch onder de loep te nemen. Door systematische reflectie op professionele geraaktheid en persoonlijke triggers worden deelnemers bewust van de invloed van eigen houding op het contact met ouders en kinderen. De keystones uit de methodiek – waaronder presentie, niet-veroordelend zijn en hoopvol blijven – vormen hiervoor het fundament.

Integriteit wordt niet uitsluitend benaderd als normatieve naleving, maar als actief en zichtbaar balanceren in complexe situaties waarin geen ideale oplossing voorhanden is. Deelnemers oefenen met ethisch positioneren in een krachtenveld van strijd, macht, loyaliteit en verlies – waarbij het kindperspectief en professionele zelfzorg leidend blijven.

Studiebelasting

Contacturen: 7 uur
Zelfstudie uren: 3,5 uur (literatuur, voorbereidende opdracht en eindopdracht)

De totale studiebelasting buiten de trainingsdag bedraagt 4 uur en bestaat uit de volgende onderdelen:

1. Literatuurstudie (ca. 3 uur)

Deelnemers bestuderen voorafgaand aan de training geselecteerde hoofdstukken uit het boek Kinderen uit de Knel: Een interventie voor ouders, kinderen en hun netwerk bij conflicten na scheiding (Van Lawick & Visser, 2019, 3e druk, Uitgeverij SWP). Deze literatuur vormt de theoretische basis voor de training en wordt toegepast in reflectieopdrachten, casusanalyse en systemische duiding van praktijkervaringen.

• Hoofdstuk 2 – Theoretische onderbouwing (p. 21–43)
• Hoofdstuk 5 – De keystones (p. 96–110)
• Hoofdstuk 6 – Intake en indicatie (p. 113–138)

Totaal: 62 pagina’s → studiebelasting: 2,5 uur

2. Voorbereidende reflectieopdracht (ca. 0,5 uur)

Voorafgaand aan de trainingsdag beschrijft de deelnemer een eigen praktijkcasus waarin sprake was van persoonlijke geraakt-zijn binnen een conflictscheiding. Daarbij worden de systeemdynamiek, de beleving van het kind en de posities van beide ouders in kaart gebracht. Deze opdracht vormt het uitgangspunt voor gezamenlijke reflectie tijdens de training. Tijdsinvestering: 0,3 uur

3. Eindopdracht – Reflectieverslag (ca. 0,5 uur)

Na afloop van de trainingsdag maken deelnemers een schriftelijke eindopdracht in de vorm van een reflectieverslag. In dit verslag beschrijven zij hun persoonlijke leerproces, verkregen inzichten en de manier waarop zij het geleerde integreren in hun dagelijkse praktijk. De reflectie dient maximaal één A4 te beslaan en wordt binnen twee weken na de training ingeleverd via de leeromgeving.

Beoordeling eindopdracht (door trainer):

De trainer beoordeelt de reflectieverslagen op basis van vooraf vastgestelde criteria: diepgang van reflectie, integratie van theorie en praktijk, en toepasbaarheid in de werkcontext. Per deelnemer wordt hiervoor circa 20 minuten gereserveerd. Deze tijd is niet inbegrepen in de studiebelasting van de deelnemer, maar behoort tot de kwaliteitsborging binnen formeel leren.

Aanwezigheid

Deze training vereist 100% fysieke aanwezigheid van de deelnemer gedurende de gehele lesdag. De aanwezigheid is een essentieel onderdeel van formeel leren zoals bedoeld in het SKJ-accreditatiekader.

Indien de deelnemer door overmacht of aantoonbare omstandigheden niet in staat is om (een deel van) de lesdag bij te wonen, kan na overleg met de opleider alsnog worden voldaan aan de aanwezigheidseis door het uitvoeren van een aanvullende individuele opdracht. De aard en inhoud van deze opdracht sluiten aan bij de gemiste onderdelen en worden vastgesteld door de trainer.

Zonder voltooiing van deze opdracht kan er geen certificaat van deelname worden verstrekt.

Toetsing

De toetsing binnen de training Loyaliteitsverstrikking bij kinderen in conflictscheidingen is gericht op het aantonen van bekwaamheid in kennis, reflectie en professioneel handelen, in overeenstemming met de eisen die worden gesteld aan jeugd- en gezinsprofessionals die werkzaam zijn binnen complexe gezinsdynamieken.

De toetsing bestaat uit een schriftelijke reflectieopdracht. In deze opdracht beschrijven deelnemers hun persoonlijke leerproces gedurende de training, met aandacht voor hun leeropbrengsten, ontwikkelpunten, inzichten met betrekking tot loyaliteitsverstrikking en conflictscheidingen, en de vertaling van de aangeboden theorieën en keystones naar hun eigen praktijk. De reflectie wordt beoordeeld op diepgang, zelfinzicht, en de mate waarin de deelnemer blijk geeft van professioneel bewustzijn en methodisch, systemisch en ethisch handelen in situaties van scheiding en gezinsconflict.

De opdracht dient met een voldoende resultaat te worden afgerond om in aanmerking te komen voor het certificaat van deelname. De beoordeling vindt plaats door de trainer/docent, aan de hand van vooraf geformuleerde beoordelingscriteria die aan het begin van de training met de deelnemers worden

gedeeld. Bij een onvoldoende beoordeling wordt eenmaal een mogelijkheid tot herkansing geboden, conform het toetsingsbeleid van De Inzichten Academie.

Deze toetsvorm borgt dat deelnemers het geleerde niet alleen theoretisch beheersen, maar tevens in staat zijn het duurzaam, kritisch en doelgericht toe te passen binnen hun eigen professionele context in de jeugdhulpverlening. De reflectieve toetsing stimuleert daarnaast het continu leren in situaties waarin professionele geraaktheid, loyaliteitsdruk en complexiteit gelijktijdig aanwezig zijn.

Aan het einde van de lesdag vullen deelnemers een schriftelijke evaluatie in aan de hand van een gestandaardiseerd evaluatieformulier. De resultaten van deze evaluatie worden geanalyseerd en gebruikt voor kwaliteitsbewaking en de doorontwikkeling van het scholingsaanbod.

Literatuurlijst

• Van Lawick, J., & Visser, M. (2019). Kinderen uit de knel: Een interventie voor ouders, kinderen en hun netwerk bij conflicten na scheiding (3e druk). Uitgeverij SWP.

• Judex.nl. (z.d.). Loyaliteitsconflicten bij kinderen met gescheiden ouders.

• Zorg bij Echtscheiding. (2021). Hoe zit het met de loyaliteiten?

• Bestegoedmediation.nl. (z.d.). Scheiding en loyaliteitsconflict bij kinderen.

• Psychiatric Times. (2015). Children of high-conflict divorce face many challenges.

• Eltern-Kind-Entfremdung.ch. (z.d.). Loyalty conflicts and parental alienation.

• Nederlands Jeugdinstituut. (2021). Richtlijn scheiding en problemen van jeugdigen. Utrecht: Nederlands Jeugdinstituut.

• Nederlands Jeugdinstituut. (z.d.). Richtlijn ouderschap na scheiding. Utrecht: Nederlands Jeugdinstituut.

• Tijdschrift voor Jeugd en Kinderrechten. (jaargang onbekend). Juridisch ouderschap versus relationeel ouderschap. Utrecht: Stichting Tijdschrift voor Jeugd en Kinderrechten.

• Trimbos-instituut. (z.d.). Stress en trauma bij kinderen in conflictueuze gezinssituaties. Utrecht: Trimbos-instituut.

• Van den Berg, T. (2016). Praten met kinderen en jongeren over scheiding. Uitgeverij SWP.

• Groenhuijsen, L. A. (2014). Ouderschapsplan: De vele gezichten van het belang van het kind (2e druk). Uitgeverij SWP. ISBN 978-90-6665-734-2

• Groenhuijsen, L. (2008). En ze leefden nog lang en gelukkig: Kinderen en echtscheiding (Ouders Online-reeks; herziene druk, ca. 190 pp.). Uitgeverij SWP. ISBN 978-90-6665-932-2