Inhoud training
Professionals in de jeugdzorg werken dagelijks met gevoelige persoonsgegevens van jeugdigen en hun gezinnen. Het verzamelen, vastleggen en delen van deze informatie is essentieel voor goede hulpverlening, maar vormt tegelijkertijd een inbreuk op de privacy van betrokkenen. Sinds de invoering van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) op 25 mei 2018 gelden Europees geharmoniseerde regels voor het verwerken van persoonsgegevens. Deze regels zijn van toepassing op alle professionals in de jeugdzorg en vragen om bewuste en zorgvuldige afwegingen bij elke verwerking van informatie.
Deze training biedt deelnemers een grondige kennismaking met de belangrijkste wettelijke kaders rondom privacy en gegevensbescherming in de jeugdzorg. We behandelen niet alleen de AVG, maar plaatsen deze wetgeving in de bredere context van de Jeugdwet, de Wmo 2015, het Burgerlijk Wetboek en de Beroepscode voor Sociale Professionals. Deelnemers leren hoe deze verschillende wettelijke kaders zich tot elkaar verhouden en hoe zij deze kunnen toepassen in hun dagelijkse praktijk.
Centraal in de training staan de zes basisprincipes van de AVG: rechtmatigheid en transparantie, doelbinding, dataminimalisatie, juistheid, opslagbeperking en integriteit en vertrouwelijkheid. Deze principes vormen het kompas voor elke verwerking van persoonsgegevens. Deelnemers leren deze principes te vertalen naar concrete handelingen: welke informatie verzamel ik? Op basis van welke grondslag? Met wie deel ik deze informatie? Hoe leg ik dit vast? En hoe ben ik transparant naar betrokkenen?
Een belangrijk onderdeel van de training betreft de vraag wie toestemming kan en moet geven voor het delen van informatie. We behandelen uitgebreid het ouderlijk gezag, de verschillende gezag opties (gezamenlijk gezag, eenhoofdig gezag, voogdij, gezinsvoogdij), en het informatierecht van ouders zonder gezag. Daarnaast besteden we aandacht aan de leeftijdsgrenzen in de Jeugdwet en de groeiende autonomie van jongeren. Wat betekent het dat een 12-jarige moet instemmen met jeugdhulp? Wanneer kan een 16-jarige zelfstandig beslissen? En hoe ga je om met situaties waarin jongeren niet willen dat hun ouders bepaalde informatie krijgen?
De training behandelt ook de rechten van betrokkenen: het recht op informatie, het recht op inzage, het recht op correctie en het recht op verwijdering. Deelnemers leren hoe zij op een correcte en professionele manier omgaan met inzageverzoeken, correctieverzoeken en andere uitingen van deze rechten. Bijzondere aandacht is er voor complexe situaties zoals gescheiden ouders met gezamenlijk gezag, waarbij beide ouders recht hebben op informatie maar dit soms leidt tot spanningen of conflicten.
Een cruciaal onderdeel vormt de zorgvuldige dossiervorming en verslaglegging. Professionals leren onderscheid te maken tussen feiten, observaties, interpretaties en professionele oordelen. Ze leren hoor en wederhoor toe te passen, bronnen te vermelden, en hun verslaglegging zo in te richten dat deze voldoet aan de eisen van juistheid en respectvolle taal. Artikel 15 van de Beroepscode voor Sociale Professionals vormt hierbij het uitgangspunt.
De training besteedt expliciet aandacht aan de spanning tussen privacy en bescherming. In de jeugdzorg wordt voortdurend de balans gezocht tussen het respecteren van de privacy en autonomie van gezinnen enerzijds, en het beschermen van kinderen anderzijds. Deelnemers leren de principes van proportionaliteit en subsidiariteit toe te passen: maak de kleinst mogelijke inbreuk die noodzakelijk is voor het doel. Begin met het gesprek met betrokkenen zelf. Vraag toestemming waar mogelijk. En escaleer alleen wanneer de veiligheid van het kind dit vereist.
De training combineert theoretische kennisoverdracht met praktijkgerichte oefeningen. Door middel van realistische casussen, groepsopdrachten en interactieve discussies leren deelnemers de theorie toe te passen op hun eigen werkpraktijk. Er is expliciet ruimte voor het bespreken van dilemma's die deelnemers zelf meemaken: hoe ga je om met een jongere die niet wil dat zijn ouders bepaalde informatie krijgen? Wat doe je wanneer gescheiden ouders allebei inzage vragen maar de informatie mogelijk gebruiken in hun onderlinge strijd? Hoe transparant kun je zijn wanneer je vermoedens hebt van kindermishandeling?
De training sluit aan bij de professionele realiteit waarin professionals werken: beperkte tijd, hoge caseloads, multidisciplinaire samenwerking en de spanning tussen hulpverlening en een eventuele meldplicht. Door het bieden van concrete handvatten, duidelijke procedures en praktische oefeningen, worden deelnemers toegerust om de AVG effectief toe te passen in hun dagelijkse werk, waarbij de rechten van jeugdigen en gezinnen worden gerespecteerd en de kwaliteit van de hulpverlening wordt gewaarborgd.
Accreditaties
Deze training is door het Kwaliteitsregister Jeugd (SKJ) geaccrediteerd voor het opleidingstraject van jeugdzorgwerkers en jeugd- en gezinsprofessionals en is toegekend voor 10,40 accreditatiepunten.
Doelgroep
Deze training is bedoeld voor professionals en medewerkers die in hun werk persoonsgegevens verwerken van jeugdigen en hun gezinnen. De training richt zich primair op hbo-geschoolde professionals werkzaam in de jeugdzorg, gemeentelijke sociale teams, wijkteams en aanverwante sectoren, zoals jeugd- en gezinswerkers, maatschappelijk werkers, toegangsmedewerkers, pedagogisch medewerkers, jeugdhulpverleners, gemeentelijk consulenten en beleidsmedewerkers binnen het sociaal domein.
Daarnaast is de training eveneens toegankelijk voor leidinggevenden, teamcoördinatoren en beleidsmedewerkers die verantwoordelijk zijn voor de implementatie van de AVG binnen hun organisatie. Ook professionals die werken in het kader van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015) of andere sociale wetgeving waarbij vergelijkbare privacyvraagstukken spelen, kunnen deelnemen aan deze training.
De training is geschikt voor zowel beginnende als ervaren medewerkers die hun kennis over privacy en gegevensbescherming willen ontwikkelen of actualiseren in overeenstemming met de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), de Jeugdwet en aanverwante wetgeving. Ook professionals die werken in multidisciplinaire contexten zoals lokale teams, jeugdteams of ketensamenwerking vinden in deze scholing concrete handvatten die direct toepasbaar zijn in hun dagelijkse werkpraktijk.
De aangereikte kennis en werkwijzen zijn evidence-based, juridisch onderbouwd en sluiten aan bij de professionele standaarden voor zorgvuldige gegevensverwerking en transparante communicatie met cliënten. De training biedt handvatten voor de dagelijkse afwegingen die professionals maken bij het verzamelen, vastleggen en delen van persoonsgegevens, waarbij altijd de balans gezocht wordt tussen privacy en bescherming.
Professionele ontwikkeling van de deelnemer draagt hiermee niet alleen bij aan het versterken van de eigen deskundigheid en handlingsbekwaamheid, maar vormt tevens een essentiële bijdrage aan de kwaliteit en rechtmatigheid van de gegevensverwerking binnen de jeugdzorg en het bredere sociaal domein.
Doelstellingen
Na afronding van deze training:
- Is de deelnemer in staat de belangrijkste wettelijke kaders met betrekking tot privacy en gegevensbescherming te benoemen en toe te passen, waaronder de AVG, de Jeugdwet, de Wmo 2015 en relevante bepalingen uit het Burgerlijk Wetboek, en begrijpt hij/zij hoe deze zich tot elkaar verhouden in de dagelijkse praktijk van de jeugdzorg.
- Is de deelnemer in staat de zes basisprincipes van de AVG (rechtmatigheid, transparantie, dataminimalisatie, juistheid, doelbinding en opslagbeperking & beveiliging) systematisch toe te passen bij het verzamelen, vastleggen en delen van persoonsgegevens, en kun de deelnemer voor elke verwerking de juiste grondslag benoemen en onderbouwen.
- Is de deelnemer in staat te bepalen wie toestemming kan en moet geven voor het delen van informatie in verschillende situaties, waarbij rekening wordt gehouden met het ouderlijk gezag, leeftijd van de jeugdige, wilsbekwaamheid en specifieke gezinssituaties zoals scheiding of voogdij.
- Is de deelnemer in staat de rechten van jeugdigen en ouders met betrekking tot inzage, correctie en verwijdering van gegevens correct toe te passen, waarbij hij/zij complexe situaties zoals gescheiden ouders met gezamenlijk gezag, het informatierecht van ouders zonder gezag, en de groeiende autonomie van jongeren adequaat kan hanteren.
- Is de deelnemer in staat een zorgvuldige afweging te maken bij het nemen van beslissingen over het verwerken van informatie, waarbij hij/zij de principes van proportionaliteit en subsidiariteit toepast, transparant is naar betrokkenen, en de spanning tussen privacy en bescherming op een professioneel verantwoorde manier hanteert.
- Is de deelnemer in staat informatie zorgvuldig en professioneel in cliëntdossiers te verwerken, waarbij hij/zij onderscheid maakt tussen feiten, observaties, interpretaties en professionele oordelen, hoor en wederhoor toepast, bronnen vermeldt, en zijn/haar beslissingen helder kan 020 26 131 93 info@deinzichtenacademie.nl www.deinzichtenacademie.nl Kantoor Nieuwendammerdijk 530-E, 1023 BX, Amsterdam 5 documenteren en verantwoorden conform artikel 15 van de Beroepscode voor Sociale Professionals (BPSW).
Deze competenties dragen bij aan een professionele en zorgvuldige benadering van gegevensverwerking, waarbij de rechten van jeugdigen en gezinnen worden gerespecteerd en de kwaliteit van de hulpverlening wordt gewaarborgd binnen de wettelijke kaders.
Werkwijze
De training Werken met de AVG binnen de jeugdzorg is didactisch opgebouwd als een post-hbo-leertraject, gericht op kennisontwikkeling, vaardigheidstraining en professionele bewustwording. De opzet combineert theoretische kennisoverdracht met ervaringsge richt leren, waarbij deelnemers op cognitief, emotioneel en vaardigheidsniveau worden geactiveerd. Deze werkwijze sluit aan bij de kenmerken van formeel leren zoals beschreven in het accreditatiekader van SKJ, en is ontworpen om professionele competenties in het omgaan met privacy, gegevensverwerking en zorgvuldige informatiedeling te versterken.
De leeromgeving is veilig, activerend en praktijkgericht. Deelnemers worden uitgenodigd tot reflectie op eigen ervaringen, het delen van professionele uitdagingen en het kritisch analyseren van complexe casussituaties. Theorie en praktijk worden voortdurend aan elkaar gekoppeld, met aandacht voor zowel individuele vaardigheden als interprofessionele samenwerking binnen het hulpverleningsnetwerk.
De volgende leeractiviteiten worden ingezet:
- Literatuurstudie (zelfstudie vooraf): Deelnemers bestuderen voorafgaand aan de bijeenkomst de Reader Werken met de AVG binnen de jeugdzorg. Deze theoretische basis vormt het fundament voor de toepassing tijdens de trainingsdag en bevat actuele informatie over de AVG, de Jeugdwet, ouderlijk gezag, rechten van betrokkenen en zorgvuldige dossiervorming.
- Theoretische kennisoverdracht: Tijdens de bijeenkomst worden wetenschappelijke concepten en wettelijke kaders behandeld, waaronder de gelaagdheid van privacywetgeving, de zes basisprincipes van de AVG, de grondslagen voor gegevensverwerking, en de rechten van jeugdigen en ouders.
- Interactieve opdrachten en casuswerk: Deelnemers werken met realistische casussituaties waarin zij de AVG-principes toepassen. Via opdrachten zoals de analyse van de casus "Bezorgde Buurvrouw", de WhatsApp-groep opdracht, en de vier casussen over rechten van betrokkenen, ontwikkelen zij praktische vaardigheden. Er wordt gewerkt in afwisseling tussen individueel, tweetallen, kleine groepen en plenaire bespreking.
- AVG-Quiz: Door middel van een interactieve quiz met acht praktijksituaties toetsen en verdiepen deelnemers hun begrip van de AVG-principes. Directe feedback en toelichting zorgen voor verankering van de kennis.
- Reflectie en peer-learning: Deelnemers reflecteren systematisch op hun eigen professionele context, uitdagingen die zij ervaren bij het toepassen van de AVG, en mogelijkheden voor implementatie binnen hun eigen organisatie. Door het delen van ervaringen leren deelnemers van elkaar en ontstaat een rijke leeromgeving waarin verschillende perspectieven worden gehoord.
- Dilemmabespreking: Deelnemers brengen eigen dilemma's in en bespreken deze gezamenlijk. Dit zorgt voor herkenning, verdieping en het ontwikkelen van handelingsperspectieven voor complexe situaties die zich in de praktijk voordoen.
- Schriftelijke eindopdracht: Na afloop van de training stellen deelnemers een implementatieplan op waarin zij concrete doelen en actiepunten formuleren voor de implementatie van de AVG-beginselen binnen hun eigen werkpraktijk. Dit plan wordt getoetst op volledigheid, realiteitsgehalte en toepasbaarheid.
Deze didactisch opgebouwde en participatieve werkwijze draagt bij aan duurzame professionalisering binnen het hulpverleningsveld. De training richt zich niet alleen op kennisvermeerdering, maar vooral op het versterken van professioneel zelfvertrouwen, praktische vaardigheden en het vermogen om in complexe situaties adequate beslissingen te nemen die bijdragen aan de rechtmatige verwerking van persoonsgegevens en het respecteren van de rechten van jeugdigen en gezinnen.
Literatuurlijst
Verplichte literatuur:
- Reader Werken met de AVG binnen de jeugdzorg (2024). De Inzichten Academie (onder andere gebaseerd op de aanvullende literatuur).
Aanvullende literatuur:
- Janssen, L. (2024). Jeugdrecht begrepen: een praktische handleiding (9e druk). Den Haag: Boom Juridisch.
- Autoriteit Persoonsgegevens. Algemene Verordening Gegevensbescherming. Geraadpleegd via https://www.autoriteitpersoonsgegevens.nl
Wetteksten:
- Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG)
- Jeugdwet
- Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo)
- Burgerlijk Wetboek Boek 1 (familierecht)
- Beroepscode voor Sociale Professionals (BPSW)
Websites en online bronnen:
- Autoriteit Persoonsgegevens: https://www.autoriteitpersoonsgegevens.nl - Voor informatie over de AVG en praktische handleidingen
- Richtlijnen Jeugdhulp: https://www.richtlijnenjeugdhulp.nl - Voor praktische richtlijnen over privacyregels in de Jeugdwet
- JeugdConnect Privacyapp: https://www.jeugdconnect.nl/privacy/ - Applicatie voor praktische privacyadvies in de jeugdzorg
- Veilig Thuis: https://www.veiligthuis.nl - Voor informatie over de meldcode en samenwerking
- Nederlands Jeugdinstituut (NJi): https://www.nji.nl - Voor kennis over jeugd en gezin
- Wegwijzer Het dossier in de jeugdhulp: Geraadpleegd via https://www.nji.nl
- Wijkteams werken met jeugd: Praktische handleidingen voor professionals in lokale teams